Mons Kallentoft „Piąta pora roku”

Mons Kallentoft, Piąta pora roku, Rebis, Poznań 2012, 462 s.

Jest początek maja. W czasie spaceru po lesie za Linköpingiem ojciec z dwójką dzieci znajduje brutalnie okaleczone zwłoki kobiety, noszące wyraźne ślady tortur. Inspektor Malin Fors od razu dostrzega podobieństwa ze sprawą Marii Murvall, młodej kobiety, która przebywa w szpitalu psychiatrycznym od czasu, gdy przed kilku laty znaleziono ja zgwałconą i brutalnie pobitą w lesie. W tym samym czasie Malin poznaje lekarkę ze szpitala w Lund, która opowiada jej o podobnym przypadku. Okazuje się, że sprawa Marii to być może tylko element większej układanki. Malin, od dłuższego czasu niemal opętana chęcią rozwiązania sprawy Marii, nie spocznie, dopóki nie dowie się, kim jest zwyrodnialec, który znęca się nad kobietami. Dokąd tym razem doprowadzi ją poszukiwanie prawdy?

Ta sprawa, Marii Murvall, intrygowała mnie od pierwszej części, „Ofiary w środku zimy”. Zwracając tamtą książkę do biblioteki nie kryłam rozczarowania i frustracji, że Kallentoft nie wyjaśnił wszystkiego do końca. Z czasem, podczas kolejnych lektur jego kryminałów, zaczęłam podejrzewać, że autor szykuje coś ekstra.

„Piąta pora roku” jest mroczna jak bezksiężycowa noc, brutalna jak podziemny krąg i bardziej perwersyjna niżby to sobie wyśnił markiz de Sade. To koszmar na jawie, groza, przed którą mózg broni się całkowitym wyłączeniem a ofiara, której udało się przeżyć, nie daje rady wrócić do normalnego świata i pozostaje namiastką człowieka, warzywem. Czytając ostatnią część cyklu gdzieś tam w głowie tliła mi się myśl, że czasami lepsza już śmierć niż bezwolna wegetacja w jakimś zakładzie, zamknięcie w więzieniu myśli i przeżytej makabry.

Kallentoft daje jasno do zrozumienia, że nie trzeba kogoś zabić, aby wyrządzić mu nieodwracalną krzywdę, pozbawić godności, odrzeć z człowieczeństwa, sprowadzić do obiektu chorych fantazji seksualnych.

Po skończeniu „Piątej pory roku” przepełniał mnie gniew. Na pewnych siebie samców traktujących kobiety instrumentalnie, na facetów, którzy uważają, że stanowisko i pieniądze są oznakami nieograniczonej władzy nad życiem innych. I chociaż fabuła miała swoje słabsze strony, to przyznać trzeba, że Kallentoft zakończył sprawę Marii Murvall z hukiem. Brawo!

Moja ocena: 5.5

Na koniec mała dygresja: nie wiem, czy uda mi się przeczytać kolejna książki z Malin Fors. Pani bibliotekarka zapowiedziała mi już dawno temu, że następnego cyklu nie będzie kupowała, bo książki Kallentofta nie podobają się zbytnio innym czytelnikom. Szkoda.

* * *

Kallentoft Mons; Piąta pora roku;
Alkohol składa alkoholikowi obietnicę: Ofiaruję ci spokój i pozbawione bólu godziny.
Dzięki mnie coś się będzie działo.
A potem cię unicestwię.
Ale czy nie cudownie jest być unicestwianym?

Kallentoft Mons; Piąta pora roku;
Czasem zło ma własną moc, coś oczywistego, co zawsze istniało i tylko czeka na odpowiedni moment, by pokazać kły. Ale gdzieś tam zawsze istnieje jakieś wyjaśnienie zła. Sadyście przyjemność sprawia to, co robi. A przyjemność wszyscy potrafimy zrozumieć.

Mons Kallentoft „Zło budzi się wiosną”

Mons Kallentoft, Zło budzi się wiosną, Rebis, Poznań 2012, 448 s.

Wiosenne słońce ogrzewa Linköping i jego mieszkańców, którzy rozkoszują się piękną pogodą w kawiarnianych ogródkach. Po niebie kołują jaskółki, na straganach jarzą się tulipany, do bankomatu podchodzi matka z dwojgiem dzieci. I wtedy znienacka sielankę przerywa wielka eksplozja, po której Linköping już nigdy nie będzie takie samo.
Komisarz Malin Fors stoi przy trumnie swojej matki, a już kilka chwil później jest w drodze na plac Filbyter. Tego widoku nie zapomni do końca życia. Okruchy szkła. Zmiażdżone kwiaty i walające się wszędzie warzywa. Rozdarty dziecięcy bucik. Gołąb dziobiący coś czerwonego w ogłuszającej ciszy…

Polubiłam Malin Fors. Nie tylko za tę specyficzną więź z ofiarami, ale i za walkę ze swoimi demonami. Przyznać się do alkoholizmu to jedno, a walczyć z nim i starać się pozostać trzeźwą podczas gdy praca pełna jest okropności i gdy przed oczyma ma się widok martwych zakrwawionych dzieci, to drugie. Dodajmy do tego niepoukładane życie osobiste, potrzebę bliskości przy jednoczesnym poczuciu obcości względem zmarłej matki i osamotnionego ojca. Brutalność w pracy, osamotnienie poza nią. A wszystko to przedstawione bez zadęcia i banalnych naleciałości.

Kallentoft staje się coraz bardziej mroczny i to nie dlatego że pisze w konwencji kryminału. Najbardziej drastyczne i pesymistyczne są w książce fragmenty stricte obyczajowe. Rozprawia się z idyllicznym stereotypem Szwecji, rysuje ten świat czarnymi barwami, co z radosną wydawałoby się, bo wiosenną porą roku, stanowi tym większy kontrast.

Zło, tajemnica i potęga pieniądza na jednej szali, a na drugiej – niepokój i strach mieszkańców miasteczka poruszonych śmiercią sześciolatek. Nikt nie ma prawa odbierać życia drugiej istocie, ale odebranie życia, które na dobrą sprawę dopiero się zaczęło jest karygodne i bestialskie. Tak odbierają to wstrząśnięci mieszkańcy, policja.

Polecam.

Moja ocena: 5

Danuta Wałęsa „Marzenia i tajemnice”

Danuta Wałęsa, Marzenia i tajemnice, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2012, 546 s.

Bardzo osobista, szczera opowieść o życiu, miłości, rodzinie i politycznych przemianach. Z wspomnień wyłania się portret odważnej i mądrej kobiety, która pragnęła miłości i rodzinnego szczęścia, a znalazła się w centrum rewolucyjnych wydarzeń, które przetaczały się przez Polskę i jej małą kuchnię na gdańskim blokowisku. Często ponad siły zmęczona, pod nieobecność męża, który tworzył ruch Solidarności, Danuta była podporą rodziny. Śmiała, otwarta na ludzi, teraz, kiedy spełniła się jako matka i żona, znalazła czas dla siebie i dała światu opowieść o wielkiej historii i własnej rodzinie.

Mam ambiwalentne uczucia odnośnie tej książki. Danuta Wałęsa zdecydowała się opowiedzieć o swoim życiu i trzeba przyznać, nie było to życie przeciętnej Matki Polki, ale... jak tylko robi się ciekawie, pani Wałęsa z emocji nie pamięta prawie nic. Tym samym nie wnosi żadnych osobistych wspomnień o Sierpniu ’80, powrocie Wałęsy z internowania czy pięciu latach prezydentury męża. Skupia się najczęściej na mało istotnych kwestiach, sypie banałami i w sumie nie ma nic konkretnego do powiedzenia. Dzięki temu, że Lech Wałęsa stał się symbolem „Solidarności”, a potem prezydentem Polski, pani Danuta (rzeczywiście na imię ma Mirosława) miała niepowtarzalną okazję spotkać się z najbardziej znaczącymi ludźmi nie tylko w naszym kraju, ale i na świecie. I nic z tego nie wynika, nie wyniosła z tych spotkań nic, nie zrobiły na niej wrażenia, nie interesowały jej.

Czytając „Marzenia i tajemnice” miałam chwilami wrażenie, że czytam ni to gawędę, ni to zapis popołudniowych ploteczek prostej kobiety (swego czasu – wiecznie w ciąży) o mężu, co wolał politykę od rodziny. Nieufnie podchodzę do wszelkich autobiografii, bo człowiek z zasady nie będzie starał się przedstawić siebie w niekorzystnym świetle, jeśli już wspomni o popełnionym błędzie, to przy okazji znajdzie tysiąc i jedno usprawiedliwienie na swe postępowanie. Podobnie jest i w „Marzeniach i tajemnicach” – bohaterka kreuje się na osobę skromną, dzielną, samowystarczalną. Jakakolwiek pomoc okazywana jej rodzinie zawsze była tylko namiastką, czymś niewystarczającym, czymś, co biedna pani Wałęsa musiała potem dniami i nocami, w znoju i trudzie poprawiać, dopracowywać. Brak jest w tej kobiecie należytego dystansu i do siebie, i do innych. Brak prawdziwej pokory, brak wiedzy i pasji poznania.

A jednak nie żałuję czasu poświęconego na czytanie wspomnień Danuty Wałęsy (pisałam już na początku o ambiwalentnych uczuciach). Może i nie potrafiła wykorzystać okazji, jakie jej się przytrafiały, może tego nie potrzebowała. Była żoną polityka z przypadku, żyła na świeczniku, stała się celebrytką, ale czy to znaczy, że miała szczęśliwe życie? Szczęśliwe małżeństwo? Szczęśliwą rodzinę? W imię polityki ona i dzieci poświęcili aż nazbyt dużo. Nie można mieć wszystkiego. Danuta Wałęsa zdaje sobie z tego sprawę i chyba to jest najważniejsze. Chcemy czy nie, na zawsze nazwisko Wałęsy wpisało się w historię Polski, w „Marzeniach i tajemnicach” poznaliśmy bardziej prywatną jego twarz, bo któż zna lepiej męża niż jego żona?

Moja ocena: 4

Tess Gerritsen „Sobowtór”

Tess Gerritsen, Sobowtór, Albatros A. Kuryłowicz, Warszawa 2009, 349 s.

Przed domem doktor Maury Isles zostają odnalezione zwłoki zastrzelonej bliźniaczo do niej podobnej kobiety - jak się okazuje, o tej samej grupie krwi i dacie urodzenia. Badanie DNA wykazuje, że Anna Leoni jest jej siostrą. Obie zostały kiedyś adoptowane. Śledztwo w sprawie morderstwa prowadzi detektyw Jane Rizzoli. Tymczasem Maura próbuje dowiedzieć się, kim byli jej biologiczni rodzice. Trafia do wynajmowanego przez Annę domu, który kryje straszną tajemnicę.

Z perspektywy czasu dochodzę do wniosku, że w „Sobowtórze” najciekawszy był początek. I inskrypcja z paryskich katakumb:

Pesez le matin que vous n'irez peut-être pas jusqu'au soir,

Et au soir que vous n'irez peut-être pas jusqu'au matin.

(„Bądź świadom każdego ranka, że możesz nie dożyć wieczora,

I każdego wieczoru, że możesz nie dożyć ranka.”)

Paryskie katakumby miałam przyjemność zwiedzić, przejść czy jakkolwiek to nazwać. Wrażenie niesamowite. Szkoda, że Tess Gerritsen nie zdecydowała się umiejscowić akcji w Paryżu, ze zbrodnią w katakumbach. Ileż tam jest materiału dla antropologa!

Wróćmy jednak do „Sobowtóra”. Było to pierwsze moje spotkanie z autorką i jej bohaterkami. Spotkanie dość udane, muszę przyznać. Siostra, o której istnieniu antropolożka nie wiedziała, ich pochodzenie i pragnienie poznania prawdy o biologicznych rodzicach. „Sobowtór” jest doskonałym przykładem, że czasami człowiek powinien sobie odpuścić i nie grzebać w przeszłości, nie interesować się tym co było, patrzeć tylko i wyłącznie przed siebie.

Mocna treść. Skomplikowane życie uczuciowe doktor Maury, policjantka w porównaniu z nią to kobieta bez problemów. Podobało mi się: zbrodnia, tajemnica, sensowne wyjaśnienie.

Moja ocena: 4.5

Jonathan Kellerman „Obsesja”

Jonatham Kellerman, Obsesja, Amber, Warszawa 2007, 344 s.

W gabinecie psychologa dziecięcego doktora Delaware zjawia się jego była pacjentka. Ale dziewiętnastoletnia dziś Tanya nie potrzebuje typowej pomocy psychoterapeuty. Dręczy ją straszne wyznanie matki na łożu śmierci. Musi poznać prawdę o tej zagadkowej kobiecie. Alex ulega jej prośbie. Nie wie jednak, że poszukiwania zaprowadzą go w mroczną przeszłość i odkryją wstrząsającą historię rozpaczy i zemsty.

Dobra książka to taka, która na długo zapada w pamięć. Tymczasem bywszy niedawno w bibliotece wzięłam „Obsesję” do ręki i nijak nie mogłam sobie przypomnieć czy to czytałam, czy nie. Dopiero mój numer czytelnika wpisany na karcie książki czarno na białym uświadomił mi, że i owszem, lektura „Obsesji” już za mną.

Książkę przekartkowałam i coś mi zaczęło świtać. Tajemnica z przeszłości, nadmiar bohaterów, poplątane wątki i szukanie niemalże dziury w całym. Ujmijmy to tak: gdyby doktor Delaware nie miał przyjaciela policjanta, wyznanie pacjentki pozostałoby tylko wyznaniem, bo z braku dowodów nikt nie ruszyłby tyłka i nie zaczął się grzebać w przeszłości. A tak starożytna maksyma manus manum lavat sprawdza się w Los Angeles końca XX wieku. Ty pomożesz mnie, ja pomogę tobie, a czytelnik i tak wszystko przełknie.

Lektura średnia i łatwo wypadająca z głowy.

Moja ocena: 2.5

Jonathan Kellerman „Doktor Śmierć”

Jonathan Kellerman, Doktor Śmierć, Amber, Warszawa 2001, 294 s.

Kiedy na przedmieściu Los Angeles zostają znalezione makabrycznie okaleczone zwłoki, bohater zaczyna poszukiwać mordercy. Zabitym okazuje się lekarz oskarżony o wielokrotne dokonanie eutanazji. W miarę jak bohater wgłębia się w przeszłość Anioła Śmierci, w jego umyśle rodzi się koszmarne podejrzenie.

Kellerman pod pretekstem moralnego aspektu eutanazji stworzył thriller, który dość szybko zmienia się w przeciętną, nieco nudnawą lekturę. Nikt nie jest tym za kogo się podaje, establishment Los Angeles przesiąknięty jest złem i własnym poczuciem sprawiedliwości, wszystko zależy od punktu siedzenia.

Sam początek, jak to u Kellermana, jest intrygujący, potem jednakże napięcie zamiast rosnąć, opada niebezpiecznie. Są momenty lepsze i gorsze. Podobnie w swym dorobku Kellerman ma książki ciekawsze i nudniejsze. Ta plasuje się gdzieś pośrodku. Patrząc wstecz, nie potrafię się zdecydować czy koniec „Doktora Śmierć” był przewidywalny, czy naciągany. Pozostawiam to ocenie innych.

Moja ocena: 3.5

Elizabeth George „Kto z was jest bez grzechu”

Elizabeth George, Kto z was jest bez grzechu, Libros, Warszawa 2001, 636 s.

W prehistorycznym Kamiennym Kręgu Dziewięciu Sióstr policja znajduje dwa ciała: młodej kobiety i nastoletniego chłopca. Co łączyło ofiary okrutnej zbrodni? Kim naprawdę była Nicola Maiden? Jaką rolę w tragicznych wypadkach odegrał jej ojciec, były supertajniak Scotland Yardu? Do ekipy policjantów prowadzących śledztwo w Derbyshire dołącza inspektor Thomas Lynley ze Scotland Yardu. Szybko odkryje, że stare mury Broughton Manor i gościnne progi Maiden Hall kryją niejedną bolesną tajemnicę. Gdy głęboko skrywane sekrety wyjdą na jaw, okaże się, że nikt nie jest bez grzechu, a my tak naprawdę nie znamy najbliższych nam osób.

Gruba książka, ponad sześćset stron. Acz gdyby Elizabeth George skróciła „Kto z was jest bez grzechu” o połowę, nie byłoby wielkiej tragedii, a kto wie, może książka by na tym zyskała. Tymczasem mamy rozwlekłą treść, musimy czytać o kłopotach sercowych tak mieszkańców Derbyshire, jak i inspektora-arystokraty Thomasa Lynley’a, który ponadto znowu jest wodzony za nos przez swoich zwierzchników. Biedak, ilekroć trzeba zamieść pod dywan jakieś skandale lub potrzebna jest szczególna dyskrecja, trafia na lorda policjanta.

Poza tą obyczajową otoczką kryje się bardzo cienka intryga. Wszystko wydaje się przypadkowe, nie powiązane ze sobą.

Zdecydowanie najsłabsza z powieści Elizabeth George, które do tej pory czytałam.

Moja ocena: 2

Jonathan Kellerman „Diabelski walc”

Jonathan Kellerman, Diabelski walc, Amber, Warszawa 2000, 349 s.

Psycholog zostaje poproszony o konsultację w Szpitalu Dziecięcym w Los Angeles. Tutejsi lekarze nie potrafią pomóc dwuletniej dziewczynce, która od trzeciego miesiąca życia wciąż choruje, ale objawy są tak różne, że nie można zdiagnozować żadnej konkretnej choroby. Co gorsza, dziesiątki badań, nakłuć i punkcji spowodowały, że mała wpada w histerię na sam dźwięk słowa „doktor”. Objawy tymczasem nasilają się.

Jest to jedna z lepszych książek o duecie Delaware–Sturgis. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego że Alex Delaware ujawnia swoje, skrywane w innych thrillerach, oblicze psychologa. W „Diabelskim walcu” Kellermann skupia się na przeniesionym zespole Münchausena i wokół niego buduje całą intrygę.

Dobrze napisana, ciekawa intryga. Przede wszystkim zaś ukazanie ciemnej strony rodzicielskiej opieki i manipulacji. Treść nie musi ociekać krwią, nie potrzebne są pościgi i strzelaniny, aby zbudować napięcie. To właśnie jedna z takich książek.

Moja ocena: 4.5

Sebastian Fitzek „Klinika”

Sebastian Fitzek, Klinika, G+J, Warszawa 2009, 288 s.

Trzy kobiety, wszystkie młode, piękne i pełne życia, giną bez śladu. Wystarcza tydzień w rękach psychopaty, którego prasa nazywa Łamaczem. Kiedy zostają odnalezione, są całkowicie złamane psychicznie, w żaden sposób nie można się z nimi porozumieć. Jakby były pochowane w swoich ciałach.
Klinika psychiatryczna odcięta od świata przez śnieżną zawieruchę. Łamacz znów się uaktywnia. Podczas przerażającej nocy udowadnia, że ucieczka jest niemożliwa. Czy przywiezionego do kliniki młodego mężczyznę cierpiącego na amnezję łączy coś z psychopatycznym mordercą?

Co tam Skandynawowie ze swoimi kryminałami! Jesienią 2012 roku odkryłam genialnego autora thrillerów psychologicznych. Niemca. Sebastian Fitzek zauroczył mnie od pierwszej strony „Kliniki” po posłowie.

Czytałam tę powieść w dobrym czasie, bo już zimno i ciemno za oknami było i lada dzień można się było spodziewać śniegu, zatem wejście w klimat odciętej od świata kliniki psychiatrycznej było łatwe, aż nazbyt! Fitzek stworzył powieść genialnie klaustrofobiczną, przewrotną, o inteligentnej i zaskakującej fabule. Dawno już nie odczuwałam dreszczy niepokoju czytając wszelkie powieścidła kryminalne. Tamtej nocy w listopadzie (przeczytałam „Klinikę” w kilka godzin) wróciły już zapomniane odczucia strachu i zdezorientowania. Ja bardzo lubię się bać, pod warunkiem wszakże, że kiedy zamknę książkę albo skończy się film, wrócę do swego bezpiecznego świata. Acz lata lektury stępiły we mnie tę empatię na bohaterów literackich (i filmowych). Fitzek zaś zafundował mi powrót do przeszłości, dał mi trzy godziny niepewności, lęku i obawy, że świat wcale nie jest takim przytulnym miejscem, na jaki wygląda.

Mogłabym długo pisać i autorze, i jego książce. Ale po co? Napiszę zbyt dużo i zdradzę tajemnicę, która w „Klinice” jest szalenie istotna. Powiem zatem krótko: jeden z najlepszych thrillerów jakie zdarzyło mi się czytać. Polecam!

Moja ocena: 6

Delphine de Vigan „Ukryte godziny”

Delphine de Vigan, Ukryte godziny, Sonia Draga, Katowice 2010, 320 s.

Mathilde jest samotną matką trójki dzieci. Po śmierci męża przed ośmiu laty odzyskała równowagę w firmie, w której była cenionym pracownikiem, dopóki przełożony nie zaczął jej szykanować i odsuwać od pracy. Mimo to Mathilde codziennie rano wsiada kolejno do dwóch autobusów, potem do metra i przyjeżdża do firmy, gdzie już nikt niczego od niej oczekuje.
Thibault, lekarz pogotowia po trzydziestce, codziennie jeździ tam, gdzie dyspozytor zleci wizytę – tkwi godzinami w korkach, wlecze się za ciężarówką, szuka miejsca do zaparkowania, spotyka wielu ludzi, którzy prócz niego nikogo innego nie widują. Lepiej niż ktokolwiek inny zna drobne ludzkie dolegliwości i wielkie nieszczęścia, przytłaczające tempo życia miasta i ogrom królującej w nim samotności.
Czy tej dwójce samotnych ludzi uda się spotkać, czy tylko miną się w anonimowym wielkomiejskim tłumie?

Gdybym dawała tytuły recenzjom, tę zatytułowałabym „Na wskroś francuska powieść z iście francuskim końcem”. Ale jakoś nie potrafię wymyślać dobrych tytułów, zatem niech ten (sama mam wątpliwości czy jest chociażby znośny) służy za wprowadzenie w klimat powieści.

„Ukryte godziny” to opowieść o życiu. Nie ma tu intrygi, tajemnicy, romansu. De Vigan nie stara się skusić czytelnika rozrywką, odwrotnie – proponuje przyjrzenie się zwykłemu dniu dwojga zwykłych ludzi, ich codziennym kłopotom, troskom i anonimowości w wielkim mieście. Ukazuje czytelnikowi świat znajomy, czasami niewiarygodnie bliski, bo któż nie przeżywał chwil zwątpienia, samotności czy odrzucenia?

Podoba mi się język, jakim posługuje się autorka. I podobają mi się pytania, jakie stawia swoim bohaterom a przy okazji i czytelnikom. Jest w tej książce ukazana miłość w sposób niebanalny, w odniesieniu do przeszłości, rozliczenie się z tym, co było i co jest. Nie można porywać się na wielkie zmiany mając określone obowiązki i powinności. Można tylko dzień po dniu wypełniać je należycie.

Polecam. Tym bardziej że „Ukryte godziny” czyta się niby szybko, ale są chwile, kiedy lektura zwalnia, nadchodzi zastanowienie i zaduma.

Moja ocena: 6

* * *

Vigan Delphine de; Ukryte godziny;
W związku miłosnym jest pewien rodzaj wrodzonego niewyczerpanego okrucieństwa.

Vigan Delphine de; Ukryte godziny;
Pytania pojawiają się wtedy, gdy jest po wszystkim.

Vigan Delphine de; Ukryte godziny;
Być może związek uczuciowy sprowadza się do braku równowagi; gdy tylko czegoś chcemy, gdy na coś czekamy, już przegraliśmy.