Natsuo Kirino „Prawdziwy świat”

Natsuo Kirino, Prawdziwy świat, Sonia Draga, Katowice 2010, 294 s.

Cztery nastolatki spędzają upalne lato na przeludnionych przedmieściach spowitego smogiem Tokio, uczęszczając na nużące zajęcia w letniej szkole, której ukończenie ma zapewnić im zdanie egzaminów na najlepsze uniwersytety. Po brutalnym morderstwie, którego ofiarą pada sąsiadka Toshi, dziewczyny nabierają przekonania, że zabójcą jest syn zamordowanej, uczeń szkoły średniej, przezywany przez dziewczyny Glistą. Kiedy jednak chłopiec znika (zabierając jednej z dziewcząt rower i telefon komórkowy), czwórka bohaterek wikła się w niebezpieczną grę i musi zmierzyć się z całą falą zagrożeń, jakich nigdy wcześniej nawet sobie nie wyobrażały.

Nie ma co ukrywać, do „Groteski” tej powieści daleko. I fabułą, i artyzmem. Kirino tym razem przedstawia świat nastolatków i ich problemy z zaakceptowaniem siebie. Temat nie jest nowy, „egzotyczne” jest tylko środowisko, bo cóż ja mogę wiedzieć o japońskich nastolatkach z ich niekończącymi się obowiązkami szkolnymi, dziwnymi rozrywkami i gadżetami, o jakich polskie nastolatki mogą tylko pomarzyć. A jednak zagubienie w świecie dosięga i ich. Już nie dzieci, jeszcze nie dorośli. Nie wiadomo jak ich traktować, jak się do nich odnosić. Same postrzegają siebie jako istoty już dojrzałe, a przecież popełniają iście dziecinne błędy. Chowają się przed dorosłymi za maskami: Terauchi ukrywa swe uczucia i gada głupoty, żeby przysłonić prawdę o sobie, Toshi chowa się za wymyślonym imieniem (Ninna Hori), Kirian udaje zawsze radosną i tylko ostatnia z nich, Yuzan zbytnio odkrywa się przed światem.

Tytuł powieści Kirino mówi wszystko: cztery nastolatki za sprawą morderstwa w sąsiedztwie poznają w końcu czym jest prawdziwy świat, gdzie trzeba wziąć odpowiedzialność za swoje czyny, a pomoc uciekinierowi nie ma w sobie nic z romantyzmu. Ot, powieść ku przestrodze. Ale dobrze się czyta.

Moja ocena: 4

* * *

Kirino Natsuo; Prawdziwe życie;
Przyjaciele to bardzo dziwaczny wynalazek. Z pozoru wszystko o tobie wiedzą, ale jak przyjdzie co do czego, okazuje się, że w ogóle cię nie rozumieją.

Kirino Natsuo; Prawdziwe życie;
Gdy brakuje ci sił, żeby walczyć z przeznaczeniem, musisz po prostu zaakceptować to, co niesie los.

Grażyna Jagielska „Fastryga”

Grażyna Jagielska, Fastryga, W.A.B., Warszawa 2006, 304 s.

„Fastryga” to opowieść o trzech pokoleniach kobiet naznaczonych piętnem rodzinnej tajemnicy. Więzi pomiędzy babką, matką i córkami są albo niszczące, albo boleśnie rozerwane – kobiety łączy tylko poczucie nieuchronnego nieszczęścia, przejmująca samotność i nakaz milczenia. Dostęp do prawdy ma jedynie upośledzona dziewczynka Mela, żyjąca w zawieszeniu między światem realnym a metafizycznym; ale jej rozpaczliwe próby „fastrygowania” więzi między kobietami są niezrozumiałe dla otoczenia. Książka opowiada o mechanizmach wzajemnego zniewolenia. To mroczne studium przemocy w rodzinie, konsekwentnie ukazywane z dwóch perspektyw – sprawcy i ofiary. Wyłania się z niego obraz zakleszczonego świata, który rządzi się niepojętymi dla postronnych regułami i z którego nie ma ucieczki. Hipnotyczna narracja bezlitośnie wciąga w spiralę fizycznych i psychicznych tortur, jakich doświadczają bohaterki, w atmosferę paraliżującego strachu i ciągłego napięcia.

Dopiero luty, ale ja już nabrałam pewności, że jedna z najbardziej ponurych, mrocznych, a jednocześnie pięknie napisanych książek tego roku, jest już za mną. Na „Fastrygę” trafiłam przypadkowo, leżała pod „Miłością z kamienia” również Grażyny Jagielskiej (widocznie nie ja jedna czytam seriami). Biorąc „Miłość...”, wzięłam też „Fastrygę”.

Książka powinna się odstać w kolejce do czytania, chciałam tylko zerknąć na pierwsze strony. Przeczytałam: „Mela miała dziesięć lat, kiedy zobaczyła coś więcej niż inni ludzie.” i o świecie realnym przypomniałam sobie po dwóch godzinach.

Grażyna Jagielska stworzyła świat okrutny, smutny acz prawdziwy do bólu. Przysięga małżeńska i przemoc domowa – obie aż po grób, dopóki śmierć ich nie rozłączy. Przysięga małżeńska i porzucenie, tchórzostwo, że się nie da rady unieść na barkach ciężaru porażki i odpowiedzialności. Szlachetne czyny i ułuda pamięci. Zobowiązania. Miłość ofiary i oprawcy. Oddanie Bogu i wszechobecne Zło.

Wszystko zaś opisane cudownym językiem, prozą na najwyższym poziomie, bez żadnych wydumań, bez zadęcia na nowoczesność. Postaci nakreślone zamaszyście zachwycają bogactwem swych osobowości i nie jest ważne czy Jagielska pisze o pozytywnych czy negatywnych bohaterach. Po prawdzie nie ma w „Fastrydze” bohaterów jednoznacznie pozytywnych, może z wyjątkiem Meli, cała reszta to doskonały opis ludzi z krwi i kości, pełnych wahania, zalet i wad, pełnych gniewu, niepewności, poczucia obowiązku, strachu, zniechęcenia, samopoświęcenia, które prowadzi donikąd.

Chapeau bas! Czapki z głów i więcej takiej literatury polskiej!

Moja ocena: 5.5 (Pół punktu odjęłam za nieskładną chronologię, ale może tylko mnie to deprymowało.)

„Podróże do Brwinowa” (różni autorzy)

„Podróże do Brwinowa”, Fundacja Projektor Kultury, Warszawa 2013, 216 s.

Na książkę „Podróże do Brwinowa” składa się dziesięć niezwykłych reportaży, które opowiadają o ludziach związanych z gminą Brwinów.

„Podróże do Brwinowa” to lektura specyficzna, bardziej lokalna niż ogólnokrajowa. Dziesięć reportaży o gminie ukazuje mniej znane oblicze miasta i okolic. To taka śliczna laurka, gdzie co prawda nie ma kłamstw, ale prawda jest chwilami szalenie podkolorowana.

W idyllicznym obrazowaniu miasta celuje szczególnie Dariusz Koźlenko. Jego reportaż o Wacławie Kowalskim („Roch, maciejówka i rower”) przedstawia wspaniałego aktora i wspaniałego człowieka. Tymczasem opinie o Kowalskim jako człowieku były różne, chwilami skrajnie różne od tych opisanych przez Koźlenkę. Przy tym nikt nie odmawiał panu Wacławowi talentu. Koźleno jest również współautorem „Gniazda”, w którym wespół z Andrzejem Stankiewiczem zręcznie żongluje danymi statystycznymi czyniąc z Brwinowa ewenement na skalę krajową. To prawda, że mieszka tutaj wiele małżeństw z dziećmi, place zabaw w czasie letnim pełne są dziecięcych śmiechów i nawoływań młodych matek. Ale brak jest wystarczającej liczby miejsc w przedszkolach, a gmina nie spieszy się z realizacją wytyczonych sobie zadań. Wbrew zapewnieniom autorów, Brwinów jest sypialnią Warszawy, większość mieszkańców co rano rusza podmiejskim pociągiem w stronę stolicy lub ulicą Pszczelińską (jedną z najbardziej dziurawych dróg) w stronę Pruszkowa i dalej. W godzinach przedpołudniowych w sklepach jest pustawo, przeważają twarze starszych ludzi, czasami mignie gdzieś matka z dzieckiem w wózku.

Dopiero po południu, po przebrnięciu w ścisku i tłoku drogi powrotnej, miasto ożywia się. Na Rynku robi się tłoczno. Samochody stoją w korku, przebycie dwustumetrowego odcinka do ronda im. Wacława Kowalskiego trwa od dziesięciu minut do pół godziny. Wówczas widać, jak miasto tętni życiem, kłótniami o pierwszeństwo przejazdu, przebłyskami uprzejmości. Ekspedientki w sklepach nadrabiają godziny nudy i uwijają się jak w ukropie. W słoneczne dni ludzie siadają przy fontannie na skwerku, żeby odpocząć przed dalszą drogą, do domu. Czasami na rowerze, przeważnie na piechotę, bo komunikacji miejskiej w Brwinowie nie ma.

O tym autorzy „Gniazda” nie wspomnieli, nie ukazali zwyczajnego dnia miasta, jego rytmu życia.

Zupełnie inaczej czyta się reportaże dotyczące okolic Brwinowa. Jak na gminę, która nie jest tak atrakcyjna wizualnie jak Milanówek czy Podkowa Leśna, mieszkało i mieszka tutaj wielu ludzi z pasją, jak chociażby okoliczni koniarze (Zofia Wojtkowska „Galop”). Jest kilka stadnin, gdzie zaprzyjaźnić się z koniem i nauczyć się nań mogą nie tylko dorośli, ale i małe szkraby.

Jeśli zaś chodzi o strawę dla ducha... Najbliżej jest Stawisko, siedziba Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów. Do stylowego domu wiedzie aleja lipowa, wokół pełno jest zieleni i nic dziwnego, skoro Stawisko powstawało razem z pobliską Podkową Leśną. W pobliskim Karolinie mieści się siedziba najbardziej znanego zespołu ludowego – „Mazowsze”. Jadąc tam z Brwinowa przy Obwodnicy już z daleka rzucają się w oczy piętrowe angielskie autobusy, żółtą plamą odznacza się amerykański szkolny autobus, kilka metrów dalej stoją dwa „ogórki” – żywa historia PRL. To Muzeum Motoryzacji i Techniki. Jadąc w stronę Milanówka można trafić do Owczarni, gdzie wystawione są rzeźby Juana Soriano. Wszystko to jest warte obejrzenia, odwiedzenia nie raz i nie dwa, bo nawet po dwóch wizytach coś może umknąć, czegoś można nie zobaczyć. Autorzy reportaży przybliżyli historię tych miejsc, opisali sylwetki Iwaszkiewiczów (Dariusz Wilczak „Pan Iwaszkiewicz i panna Lilpop”), twórców i artystów Mazowsza (ponownie Dariusz Wilczak „Dzieci Mazowsza”), pasjonatów starych samochodów (Bartosz Janiszewski „Słodki zapach smaru”) czy meksykańskiego artysty (i znowu Dariusz Wilczak „Ludzie ptaki”). Przedstawili niby niepozorną gminę, gdzie dzieje się wiele, która mniej lub bardziej uczestniczyła w aktywnym tworzeniu historii kraju. Pozwolili spojrzeć na okolice Brwinowa świeżym spojrzeniem. Przede wszystkim zaś ukazali bogactwo artystycznej myśli skupionej na małym obszarze.

Moja ocena: 4 

Henryk Samsonowicz „Nieznane dzieje Polski”

Henryk Samsonowicz, Nieznane dzieje Polski. W Europie czy na jej skraju?, Bellona, Warszawa 2012, 270 s.

Publikacja stanowi autorskie, refleksyjne spojrzenie wybitnego historyka na dzieje Polski. Wniosek profesora jest jeden: Polska, niezależnie od tego, czy należała do głównych potęg kontynentu, czy popadała w polityczny niebyt, zawsze była integralną częścią Europy, z gospodarką, kulturą, mentalnością i sposobem postrzegania świata podobnym jak na Zachodzie.

Jak na monografię historyczną, „Nieznane dzieje Polski” wyglądają niepozornie. Ale za to ile mają w sobie treści i faktów, które do tej pory nie były szczególnie eksponowane!

W szkole uczono nas według pewnego kanonu: początek państwa polskiego datuje się na wiek X, kiedy Mieszko I przyjął chrzest. Potem jego syn został pierwszym królem Polski i tak dalej, i znamy to z lekcji historii. Tymczasem Henryk Samsonowicz wspomina o dwóch hipotezach powstania państwa polskiego, z czego według jednej z nich, państwo to powstało o niemalże sto lat wcześniej, w połowie IX wieku. I już powstanie Polski nie jest tak jednoznaczne i bezkonfliktowe jakby się wydawało!

Dalej Samsonowicz odkrywa narodziny nazwy państwa, które pierwotnie funkcjonowało jako „państwo Mieszka”, „Państwo Gnieźnieńskie”, za czasów Bolesława Chrobrego utrwaliła się Polonia, a Polacy trafili do „Pieśni o Rolandzie”! Związki Polski z Europą i zjednoczenie tejże nie są wynikiem pertraktacji ostatnich kilkudziesięciu lat. Już w średniowieczu pojawiały się idee zjednoczenia Europy, oczywiście chodziło głównie o religię, ale warto wspomnieć o piętnastowiecznym fresku z kościoła w Strasburgu (historia lubi zataczać koła i się powtarzać), gdzie pośród piętnastu postaci podążających do krzyża znajduje się Polska (w towarzystwie Niemiec, Galii, Italii i innych).

Polska czasów nowożytnych była silnie związana z Europą. I chociaż takie teorie jak prawo Greshama czy słynna teoria trójwładzy Montesquieu powstały w latach późniejszych, w Rzeczypospolitej znane były jeszcze nim średniowiecze na dobre się skończyło. Do ciekawych i oryginalnych teorii Polacy mieli dobrą rękę, zawodziło jednak wykonanie, szczególnie kiedy w oświeceniu Polska zaczęła tracić na znaczeniu. Ilekroć pojawiała się istotna idea, tonęła ona w otchłani wewnętrznych swarów i waśni. Jak na ironię, zapamiętano Polaków jako tych, którzy wywodzili swe korzenie od starożytnych Sarmatów, podczas gdy Frycza Modrzewskiego „O naprawie Rzeczypospolitej” uznano za dzieło czysto politologiczne i jako takie, mniej istotne. Podczas, gdy w dobie Rozumu doceniono na Zachodzie prace Kopernika, w Polsce broniono tezy o fałszywości heliocentryzmu. Samsonowicz w „Nieznanych dziejach...” ukazuje swoistą przypadłość Polaków: z jednej strony wielkie umysły, z drugiej – małe, ciasne móżdżki ograniczone do granic możliwości. Jeśli w okresie nowożytnym Polska mogła poszczycić się doskonałymi strategami wojennymi, że wspomnę o Karolu Chodkiewiczu, Stanisławie Żołkiewskim czy Janie Sobieskim, to sztuka wojenna nie mogła w pełni rozkwitnąć, bowiem nie potrafiono rozwiązać kwestii organizacyjnych i finansowych. A bez wojska (i pieniędzy) nawet najlepszy wódz pozostanie tylko samotnym żołnierzem. I było coraz gorzej, Polskę traktowano coraz bardziej przedmiotowo, „złoty wiek” przeminął bezpowrotnie. Magnaci zaspokajali swoją prywatę, chłopstwo grzęzło w nędzy... Bardzo smutny acz prawdziwy obraz końca I Rzeczypospolitej nakreślił Samsonowicz.

Warto sięgnąć po dziełko profesora Samsonowicza. Nagromadzone w nim fakty rzadko pojawiają się w podręcznikach szkolnych. Dzieci uczą się historii schematycznie: data – wydarzenie albo: tekst i notatka. Nie ma w czasie lekcji miejsca na dyskusję, na własne przemyślenia. Bombarduje się młode umysły dziesiątkami nazwisk, mówi o wyjątkowości Marii Skłodowskiej-Curie czy Bronisława Malinowskiego wstydliwie pomijając, że na świecie nazwiska te kojarzone są raczej z Francją i Anglią niż krajem nad Wisłą. Schematyzm i nuda zabijają ciekawość poznania świata, poznania własnej tożsamości. Książka Samsonowicza ukazuje dzieje Polski z innej perspektywy: naszej europejskości i prowincjonalności jednocześnie, naszych osiągnięć i porażek. Nie ma w „Nieznanych dziejach...” niepotrzebnego zadęcia czy martyrologii, jest za to kawał ciekawej historii Polski.

Polecam.

Moja ocena: 5.5

Caroline Graham „Śmierć w przebraniu”

Caroline Graham, Śmierć w przebraniu, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2006, 351 s.

Mieszkańcy wsi Compton Dando od dawna spodziewali się, że w starym dworze Golden Windhorse, zajętym przez członków dziwnej sekty, dojdzie do czegoś złego. Tajemnicza śmierć Jamesa Cartera, którą koroner uznał jednak za wynik wypadku, wywołuje więc w okolicy sporo budzących strach plotek. Wkrótce w sekcie dochodzi do morderstwa, a śledztwo w jego sprawie, prowadzone przez nadinspektora Barnaby'ego, ujawnia wiele nieprzyjemnych faktów, które mieszkańcy i goście dworu woleliby ukryć.

W sumie mogłabym powtórzyć wszystko, co napisałam już wcześniej w recenzji „Śmierci pustego człowieka”: klimat prowincjonalnej Anglii, mniejsze i większe podłostki popełniane przez ludzi, niespełnione ambicje, które potrafią doprowadzić do zbrodni.

Tym razem dostajemy jednak dodatkowo opis zamkniętej, tajemniczej wspólnoty. Wydaje się, że Caroline Graham czuje się najlepiej opisując hermetyczne grupy społeczności. Od razu przychodzi na myśl, że morderca jest pośród przedstawianych osób i wystarczy tylko pogłówkować, aby wyprzedzić książkowych policjantów. Graham podrzuca fałszywe tropy, prowadzi czytelnika na manowce i sprawia, że kryminał nieźle trzyma w napięciu. Niezła książka do pociągu. Albo jako lektura na wieczór.

Moja ocena: 4

Caroline Graham „Śmierć pustego człowieka”

Caroline Graham, Śmierć pustego człowieka, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2006, 277 s.

Amatorski teatr w Causton przygotowuje się do wystawienia „Amadeusza”. Atmosfera w teatrze staje się coraz bardziej napięta... Wiele nerwowości wprowadza apodyktyczne zachowanie reżysera, Harolda Winstanleya, oraz złośliwość odtwórcy roli Salieriego - Esslyna Carmichaela. Tuż przed premierą Esslyn dowiaduje się o zdradzie swej młodziutkiej żony z innym członkiem zespołu, co powoduje, że w trakcie przedstawienia zaczyna zachowywać się, jakby oszalał.

Jest coś fascynującego w małych angielskich miasteczkach. A kiedy dodamy do tego zbrodnię, to już nie ma więcej czego chcieć. Swego czasu byłam na tyle do przodu, że posiadałam kablówkę i na Hallmarku oglądałam (namiętnie) „Morderstwa w Midsomer”. Inspektor Barnaby i jego pomocnik – detektyw sierżant Troy stanowili niemalże sielankowy obrazek swojskich policjantów, którzy z jednej strony są niczym psy gończe, a z drugiej – starają się zrozumieć poczynania ludzi.

Film sobie, książki pani Graham sobie. Trudno nawet je porównać. „Śmierć pustego człowieka” w dużej mierze jest powieścią obyczajową, zbrodnie zepchnięto na dalszy plan, co nie znaczy, że nie są ważne. Graham skupiła się na psychice bohaterów i oddaniu klimatu angielskiej prowincji. To było przyjemne. Ale sierżant Troy w porównaniu do swego filmowego odpowiednika jest o wiele mniej sympatyczny. Taki przebojowy samiec. I to już przyjemne nie było.

Jeśli ktoś szukał kryminału i tylko kryminału – rozczaruje się. Jeśli jednak chciał specyfiki mikrokosmosu zamkniętego środowiska wraz z jego namiętnościami, zawiścią i niespełnionymi marzeniami – powinien być zadowolony.

Moja ocena: 3.5

Jürgen Thorwald „Godzina detektywów”

Jürgen Thorwald, Godzina detektywów, Znak, Kraków 2010, 728 s.

Odsłona pasjonującej historii narodzin nowoczesnej kryminalistyki. Czym byłyby osiągnięcia wybitnych detektywów i policjantów bez żmudnej pracy specjalisty kryminologa i biegłego sądowego? To dzięki ich badaniom możliwe stało się rozwiązanie skomplikowanych zagadek kryminalnych na podstawie tak znikomych śladów, jak niedopałek papierosa, włosy w dłoni ofiary czy grudka ziemi na butach mordercy. Jürgen Thorwald w swej klasycznej już książce odsłania przed nami tajemnice najbardziej przełomowych odkryć w dziedzinie kryminalistyki z początku XX wieku. Dowiemy się z niej m.in., jak nauczono się odróżniać krew ludzką od zwierzęcej, w jakich okolicznościach odkryto grupy krwi, kiedy rozpoczęto identyfikację przestępców na podstawie analizy plam nasienia, śliny i potu oraz jaką rolę odegrały pewne owady w schwytaniu "piwnicznego mordercy" w przedwojennym Paryżu. A wszystkie te opowieści zilustrowane są autentycznym przypadkiem kryminalnym i historią śledztwa sprzed lat, dzięki czemu książkę Thorwalda czyta się jak powieść kryminalną, od której nie sposób się oderwać.

W „Godzinie detektywów” Jürgen Thorwald kontynuuje swą tytaniczną opowieść o naukowcach i pasjonatach, którzy przysłużyli się kryminalistyce. Szczególnie dużo miejsca poświęcił Thorwald serologii, odwołując się do morderstw z początku XX wieku, napisał o ludziach, którzy przeprowadzali setki doświadczeń, by znaleźć sposób na odróżnienie krwi ludzkiej od zwierzęcej, na ustalenie czy krew jest stara, czy świeża i do kogo należała. Pojawiają się nazwiska, które są pamiętane do dziś: Wassermann, Coombs i te mniej znane: Landsteiner (ojciec nauki o grupach krwi), von Durgen i Hirszfeld (oznaczyli grupy krwi w sposób, jaki znamy i z jakiego korzystamy do dziś). Throwald z pasją badacza i lekkością literata pisze o początkach badań, o pełnych pasji ludziach, którzy w swych laboratoriach zmienili świat. Jest to opowieść barwna, z elementami rywalizacji i szlachetności, a wszystko w imię zwalczania występku i zbrodni.

W drugiej części książki Thorwald skupia się na badaniu innych śladów: gliny na butach, włosów, pyłków, promieni „nadfioletowych”, materiałów wybuchowych. Na krótko wraca do daktyloskopii. Wszystkie odkrycia poparte są konkretnymi sprawami. Z jednej strony mamy zatem kronikę opisującą działalność ludzi nauki, z drugiej – rozpościera się przed nami cały wachlarz ludzkiej podłości, nienawiści i głupoty. I chociaż przez sto lat nauka poszła do przodu, to warto poznać i zapamiętać, jak to wszystko się zaczęło, ile błędów popełniono, jak odkrycia nakładały się na siebie, jak chwilami rywalizacja i ambicja przesłaniały uczciwość badacza.

Polecam.

Moja ocena: 5.5

Sarah Jones „Pozwól mi odejść”

Sarah Jones, Pozwól mi odejść, Hachette Polska, Warszawa 2012, 264 s.

Jako nastolatka Sarah została umieszczona przez rodziców w kościele Tadford Charismatic. Nie zdawali sobie sprawy, że oddają córkę w ręce sekty, która wbrew jej woli zmusi dziewczynkę do posłuszeństwa. Ponad dekadę później nadal pozostawała uwięziona w kościele, wraz z czwórką własnych dzieci. Sarah cierpiała katusze, patrząc, jak każde z jej dzieci było bite i siłą zmuszane do jedzenia. Jednak odizolowana od świata i poddana praniu mózgu, była przerażona wyobrażeniem, co stanie się z jej rodziną, jeśli spróbuje uciec lub przeciwstawić się tyranii.
Wtedy zobaczyła, jak jej ośmioletni synek Paul został brutalnie pobity. Stanęła przed straszliwą alternatywą: pozostać z mężem, w zgodzie z własnymi przekonaniami i jednocześnie patrzeć, jak jej dzieci są maltretowane, lub uciec do świata, który uważała za siedlisko wszelkiego zła.
„Pozwól mi odejść” to szokująca, ale też inspirująca prawdziwa historia desperackiej walki matki o uchronienie swoich dzieci przed życiem pełnym nieszczęścia i krzywdy.

Ludzie lubią, kiedy wszelkie decyzje podejmowane są za nich. Lubią być kierowani i jednocześnie czuć, że są istotami wyjątkowymi, które zostały dopuszczone do rzeczy nieosiągalnych dla innych. W taki sposób działają przywódcy sekt – dają swym podwładnym poczucie stabilizacji i uwolnienia od wszelkich trosk.

Sekta kojarzy się najczęściej z charyzmatycznymi przywódcami, którzy odrzucają chrześcijańskie nauki kościoła i starają się stworzyć własną, niepowtarzalną religię. Chyba najjaskrawszym przykładem są scjentolodzy. Ale jak domyślić się, że sektą może być też ugrupowanie wyrosłe z korzeni zwyczajnego kościoła? Rodzice Sarah Jones poszukujący swej duchowej drogi uważali, że Tatford Charismatic Church jest idealnym miejscem tak dla ich zbuntowanej córki: bogobojne, zdyscyplinowane miejsce, gdzie nastolatka będzie mogła skupić się na nauce, a nie podpalaniu papierosów czy popijaniu alkoholu.

Wbrew sobie właściwie, po prostu żyjąc przez miesiące, a potem lata pośród członków Tatford Charismatic Church, Sarah Jones przyjęła słowa głoszone przez Iana Blacka, uznała je za jedyne słuszne i trwała w takim stanie, pomimo tego, że nauki kościoła pozwalały, a wręcz – nakazywały kary cielesne, donoszenie, śledzenie i całkowitą izolację od rodziny. Bicie dzieci było czymś oczywistym i wiek się nie liczył. Opisując swoje życie we wspólnocie Tatford Charismatic Church, Sarah Jones nie pomija gorzkich, chwilami aż przerażających opisów, nie stara się wybielić ani usprawiedliwić. Ukazuje całe zniewolenie jakim poddawany jest człowiek, który utknął w sekcie.

Na szczęście (jej i przede wszystkim – dzieci), Jones potrafiła dojrzeć zło wokół siebie. Zdecydowała się na ucieczkę i walkę o dzieci. Ukazała też całe tło medialnej manipulacji, do jakiej uciekał się Black. Potrafiła się zabezpieczyć. I chociaż w późniejszym życiu również nie ustrzegła się błędów, to udało się jej wyjść na prostą. Dzieci nie tyle zapomniały o traumatycznej przeszłości, co pogodziły się z nią. „Pozwól mi odejść” jest opowieścią nietypową, zło nie dzieje tylko w czterech ścianach domu. Izolacja, manipulacja i odcięcia od świata dotyczyły nie tylko jednej rodziny. Black obwarowany prawnikami zdolny był zbuntowanym wyznawcom odebrać dzieci, wmówić sądowi niepoczytalność uciekinierów, sprawić, że z ofiar stawali się osobami nieodpowiedzialnymi i chorymi psychicznie.

Sarah Jones kończy swą opowieść małym wykładem na temat sekt. Stara się służyć pomocą innym, aby nie musieli przechodzić przez to, co było jej udziałem.

Moja ocena: 4.5

Jonathan Kellerman „Selekcja”

Jonathan Kellerman, Selekcja, Amber, Warszawa 2002, 336 s.

Podczas szkolnej wycieczki do rezerwatu przyrody w pobliżu Los Angeles zostaje zamordowana upośledzona dziewczynka, córka izraelskiego dyplomaty. Po kilku miesiącach bezowocnego śledztwa detektyw Milo Sturgis prosi o pomoc swego przyjaciela, psychologa dziecięcego. Rozpoczynając prywatne dochodzenie, Alex Delaware nie podejrzewa, że śmierć piętnastoletniej Irit to początek serii maniakalnych morderstw dzieci.

Słabizna. W „Selekcji” Alex Delaware to już prawdziwy bohaterski i nieustraszony facet, który nie boi się pchać tam, gdzie go nie proszą. James Bond mógłby się od niego uczyć niemalże. Akcja zabija treść. Umyka gdzieś sedno sprawy i zamiast misternej intrygi mamy zwykłą strzelankę lub gorzej, książkę w stylu „zabili go i uciekł”. Szkoda, bo skoro już Kellerman sięgnął po temat niepełnosprawności dzieci i ich roli w społeczeństwie, mógł wysilić się na bardziej interesującą historię. Niezły początek, a potem wszystko staje się coraz mniej prawdopodobne.

Jedna z najmniej ciekawych książek o Aleksie Delaware. I jedna z najmniej udanych w karierze Kellermana.

Moja ocena: 2

„Historia życia prywatnego. Od renesansu do oświecenia”, pod red. Philippe’a Ariésa, Rogera Chartiera

Historia życia prywatnego, pod red. Philippe’a Ariésa, Georges’a Duby’ego, t. 3. Od renesansu do oświecenia, pod red. Philippe'a Ariésa, Rogera Chartiera, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 2005, 736 s.

Książka ukazuje różne formy prywatności, takie jak intymność, indywidualność dziecka, pobożność, przyjaźń, ukazuje też skupienie się całej sfery prywatnej na rodzinie i jej uprzywilejowane miejsce.

W tomie trzecim pojawia się tak wielu autorów, że odniesienie się do wszystkich jest w gruncie rzeczy niemożliwe. Wyszłoby streszczenie tomu, a nie – recenzja.

Wychodziło, bo w sumie napisałam o książce kilkadziesiąt wersów. Ale przecież nie w tym rzecz. Wiele jest bardziej lub mniej ciekawych rzeczy, do których odnoszą się autorzy, oczywiście pod warunkiem, że potrafię zrozumieć, co piszą. A z tym nie zawsze jest łatwo. Otwiera pierwszą część („Kształty współczesności”) esej Yvesa Castana „Polityka a życie prywatne” i rzecz dziwna, każde słowo z osobna rozumiem doskonale, ale nie potrafię ich złożyć w całość, nie mówiąc już o zrozumieniu. Mój rozum odpowiada współpracy z tekstem. Niezbyt to zachęcający początek.

Potem jest już lepiej. Dużo miejsca autorzy poświęcają pismu, tekstom, nauce czytania rozpowszechnionej już w wiekach XVI-XVIII znacznie, gorzej natomiast było z pisaniem. Co ciekawe, wciąż było wielu przeciwników wynalazku Gutenberga, którzy wychodzili z założenia, że druk psuje tekst. Twierdzili: est virgo hec penna, meretrix est stampificata (pióro jest dziewicą, druk jest kobietą rozpustną). Czytano w ciszy, ale równie ważna była wspólna lektura.

W okresie oświecenie powstały pierwsze „podręczniki” pedagogiczne, ludzie zaczęli przykład wagę do pozorów, za którymi mogli odgraniczyć swoje życie prywatne od publicznego. Enklawami prywatności stawały się zamknięte ogrody, zaciszne gabinety czy wreszcie sypialnie, które były miejscami wytchnienia od publicznej etykiety i zachowań.

Mamy opisany cały wachlarz zachowań ludzi, ich zwyczaje kulinarne, zainteresowania, odniesienia do higieny czy opieki nad dziećmi. Nieważne czy dwór królewski, czy dom mieszczański – w czasach nowożytnych higiena była w fatalnym stanie. Królewski lekarz Héroard, który opiekował się Ludwikiem XIII, wspomina tylko raz o kąpieli dziecka podczas pierwszego roku jego życia. Przez pozostałe dni, przyszły mąż Anny Austriaczki był tylko „czyszczony”, głównie zaś zajmowały się nim nianie i mamki. Rzadko widywał swoich królewskich rodziców i nie było to wcale zachowanie nietypowe. Inaczej odnoszono się w oświeceniu do kwestii posiadania i opiekowania się dziećmi.

Życie prywatne kobiet ograniczało się do posłuszeństwa, służenia i opieki, oraz całkowitemu podporządkowaniu mężczyźnie, co w sumie nie jest żadną nowością. Wszelki pretekst do wyjścia był dobry, zatem mężatki uciekały w religię, by wydostać się z czterech ścian domu. Niewiasty postrzegano krańcowo różnie: albo jako głupie gaduły, albo pobożne (ciche i mądre). Zmarginalizowano ich rolę, usunięto w cień i miało się to dopiero zmienić pod koniec XVIII wieku. Dziewczyny o wątpliwej reputacji były demaskowane, mężczyźni mogli bezkarnie je potępiać i wymyślać wszelkie wybryki, by utrudnić im życie. „Kocia muzyka” (charivari) pod ich oknami była jednym z najpopularniejszych wybryków. Smutny to obraz ograniczenia prywatności kobiet do kuchni i kościoła. I przy okazji potwierdza to doniesienia i innych autorów, że tak potępiane „wieki ciemne” vel średniowiecze, były o wiele łaskawsze dla kobiet niż „odrodzenie”.

W trzecim tomie wspominane są dzienniki, które będąc świadectwem swoich czasów, stanowią jednocześnie ciekawą lekturę. Mowa tu o wspomnieniach Ludwika Saint Simona, który daje fantastyczne świadectwo Francji za czasów Ludwika XIV, oraz dziennikach Anglika Samuela Pepysa. Podczas zmagania się z trzecim tomem „Historii życia prywatnego” niejednokrotnie zastanawiałam się, czy po prostu nie prościej sięgnąć do tych źródeł i darować sobie naukowe dywagacje. Ale nie, bo odrzucając naukowy bełkot niektórych autorów (wspomnianego Castana czy też Jeana Marie Goulemota lubującego się w słowach typu: dialektyka, socjologizm, mediatyzowany, skatologia, autarkiczny) można naprawdę dogłębnie poznać prywatność ludzi odrodzenia i oświecenia.

Moja ocena: 4